Polisi a Deddfwriaeth

Deddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 – Yn ei gwneud yn anghyfreithlon rhyddhau unrhyw anifail, neu ganiatáu iddo ddianc i’r gwyllt, nad yw fel arfer yn breswyl ym Mhrydain Fawr (h.y. anfrodorol) ac nad yw’n ymweliad rheolaidd â Phrydain Fawr mewn cyflwr gwyllt (h.y. mudol) neu sydd wedi’i restru yn Atodlen 9 i’r Ddeddf.

Rheoliadau Rhywogaethau Estron Goresgynnol (Diwygio etc.) (Ymadael â’r UE) 2019 – Cyfyngiadau llym sy’n atal rhywogaethau sydd o bryder arbennig rhag cael eu dwyn i Brydain Fawr, eu cadw, eu bridio, eu cludo, eu rhoi ar y farchnad, eu defnyddio neu eu cyfnewid, eu caniatáu i atgynhyrchu, eu tyfu neu eu tyfu, neu eu rhyddhau i’r amgylchedd. Cyfeirir ato fel y ‘rheoliad a ddargedwir’.

Gorchymyn Rhywogaethau Estron Goresgynnol (Gorfodi a Thrwyddedu) 2019 – Yn cynnwys darpariaethau sy’n ymwneud â throseddau, cosbau, gorfodi, trwyddedu a chaniatáu er mwyn bodloni gofynion y rheoliad a ddargedwir. Mae Erthygl 3 yn cynnwys troseddau sy’n ymwneud â mewnforio, cadw, bridio, prynu a rhyddhau rhywogaethau sydd o bryder arbennig neu ganiatáu iddynt ddianc i’r gwyllt.

Rheoliadau’r Strategaeth Forol 2010 – Yn anelu at leihau effeithiau dynol ar yr amgylchedd morol, gan gynnwys rhywogaethau estron goresgynnol. Mae Disgrifydd 2 yn y strategaeth yn nodi bod “rhywogaethau estron a gyflwynir gan weithgareddau dynol ar lefelau nad ydynt yn newid yr ecosystem yn andwyol”.

Rheoliadau’r Amgylchedd Dŵr (Y Gyfarwyddeb Fframwaith Dŵr) (Cymru a Lloegr) 2017 – Yn sefydlu fframwaith i gyflawni neu gynnal statws ecolegol da cyrff dŵr, gan gynnwys dyfroedd aberol ac arfordirol. Gallai rhywogaethau estron goresgynnol effeithio ar statws ecolegol cyrff dŵr.

Cynllun Morol Cenedlaethol Cymru 2019 – O dan bolisi ENV_03, dylai cynigion asesu’r risg debygol o gyflwyno neu ledaenu rhywogaethau estron goresgynnol a rhoi mesurau bioddiogelwch rhesymol ar waith lle bo angen i leihau neu atal eu cyflwyno neu eu lledaenu.

Strategaeth Rhywogaethau Estron Prydain Fawr – Yn amlinellu dull cydlynol ar draws y llywodraeth a sefydliadau i reoli bygythiad rhywogaethau estron goresgynnol, gan ddilyn egwyddorion atal, canfod cyflym a dileu cynnar, a rheolaeth hirdymor fel y nodir gan y Confensiwn ar Amrywiaeth Fiolegol.

Nodyn ar gydsyniadau

Mae’r broses ar gyfer trwyddedu morol yn asesu effaith amgylcheddol gweithgareddau trwyddedadwy, gan gynnwys y posibilrwydd o gyflwyno neu ledaenu rhywogaethau estron goresgynnol. Fel rhan o hyn, gall cyngor gan ymgyngoreion fel Cyfoeth Naturiol Cymru gynnwys argymhellion ar gyfer arferion gorau o ran bioddiogelwch, fel datblygu cynllun bioddiogelwch.
Gall y cynllun hwn ddod yn amod o’r drwydded forol.

Mae angen ystyriaethau tebyg o ran bioddiogelwch ar gyfer unrhyw weithgareddau sy’n ymwneud â chydsyniadau Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig er mwyn amddiffyn ardaloedd sensitif rhag risgiau rhywogaethau estron goresgynnol.

Morgludiant Masnachol

Mae Rheoliadau Llongau Masnach (Rheolaeth a Rheoli Dŵr Balast a Gwaddodion Llongau) 2022 (2022 Rhif 737) yn gweithredu’r Confensiwn Rhyngwladol ar gyfer Rheolaeth a Rheoli Dŵr Balast a Gwaddodion Llongau, 2004 (“y confensiwn”), confensiwn rhyngwladol a wnaed drwy’r Sefydliad Morol Rhyngwladol. Mae’r rheoliadau’n sefydlu safonau a gweithdrefnau ar gyfer rheoli a chadw golwg ar ddŵr balast a gwaddodion llongau. Maent hefyd yn sefydlu cyfundrefn arolygu ac ardystio ar gyfer llongau ac yn rhagnodi gofynion technegol sy’n ymwneud â systemau rheoli dŵr balast sydd wedi’u gosod ar longau. Maent hefyd yn ei gwneud yn ofynnol darparu cyfleusterau derbyn gwaddod mewn iardiau llongau lle mae glanhau neu atgyweirio tanciau balast, ar longau y mae’r rheoliadau’n berthnasol iddynt, yn digwydd.

Mae’r Sefydliad Morol Rhyngwladol wedi disodli penderfyniad presennol (MEPC.207(62)) gyda phenderfyniad MEPC.378(80) 2023, Canllawiau ar gyfer Rheolaeth a Rheoli Biolygredd Llongau i Leihau Trosglwyddo Rhywogaethau Dyfrol Goresgynnol. Nod y canllawiau hyn yw darparu “dull cyson yn fyd-eang i randdeiliaid ar reoli biolygredd a fydd yn cyfrannu at leihau’r risg o drosglwyddo rhywogaethau dyfrol goresgynnol o fiolygredd ar longau”. Argymhellir y canllawiau hyn (h.y. nid ydynt yn orfodol), ond byddai ymgymryd â’r argymhellion nid yn unig yn mynd i’r afael â’r risg o gludo rhywogaethau estron goresgynnol, ond gallai hefyd “wellaperfformiad hydrodynamig llong a gall fod yn effeithiol wrth wella effeithlonrwydd ynni a lleihau allyriadau aer o longau”.

Crynodeb o’r gofynion craidd ar gyfer y Confensiwn Rheoli Dŵr Balast a chanllawiau’r Sefydliad Morol Rhyngwladol ar gyfer rheolaeth a rheoli biolygredd llongau.

Confensiwn / Canllaw	Gofynion craidd
Y Confensiwn Rhyngwladol ar gyfer Rheolaeth a Rheoli Dŵr Balast a Gwaddodion Llongau, 2004	Cynllun rheoli dŵr balast – gan gynnwys disgrifiad manwl o sut mae’r llong yn gweithredu’r gofynion rheoli dŵr balast – h.y. ei system trin dŵr balast neu ei phrotocol cyfnewid dŵr balast. Llyfr cofnodion dŵr balast – yn dogfennu cymryd, trin a gollwng dŵr balast. Tystysgrif rheoli dŵr balast ryngwladol – a gyhoeddwyd gan neu ar ran y wladwriaeth i ardystio bod y llong yn rheoli dŵr balast yn unol â’r Confensiwn ar Reoli Dŵr Balast. I gael tystysgrif, rhaid i’r llong gael cynllun rheoli dŵr balast.
Canllawiau’r Sefydliad Morol Rhyngwladol ar gyfer rheoli biolygredd llongau i leihau trosglwyddo rhywogaethau dyfrol goresgynnol, 2023	Ystyried risgiau biolygredd, a sut y gellir eu lleihau, mor gynnar â chyfnod dylunio ac adeiladu llongau. Sicrhau defnydd o system wrthlygru briodol – yn seiliedig ar gyngor technegol a chan roi sylw arbennig i ardaloedd anodd eu cyrraedd sydd fwyaf agored i gronni biolygredd. Datblygu a gweithredu cynllun rheoli biolygredd penodol i’r llong – i gynnwys manylion ardaloedd anodd eu cyrraedd ar y llong, y system wrthlygru mewn defnydd, gweithdrefnau glanhau / cynnal a chadw / atgyweirio, amserlen fonitro ac arolygu, cynllun wrth gefn. Cynnal monitro ac archwiliadau biolygredd rheolaidd – gan ysgogi camau wrth gefn i leihau’r risg o fiolygredd pan fo angen. Creu a llenwi llyfr cofnodi biolygredd – yn cynnwys adroddiadau glanhau ac arolygu.

Confensiwn / Canllaw

Gofynion craidd

Y Confensiwn Rhyngwladol ar gyfer Rheolaeth a Rheoli Dŵr Balast a Gwaddodion Llongau, 2004

Cynllun rheoli dŵr balast – gan gynnwys disgrifiad manwl o sut mae’r llong yn gweithredu’r gofynion rheoli dŵr balast – h.y. ei system trin dŵr balast neu ei phrotocol cyfnewid dŵr balast.
Llyfr cofnodion dŵr balast – yn dogfennu cymryd, trin a gollwng dŵr balast.
Tystysgrif rheoli dŵr balast ryngwladol – a gyhoeddwyd gan neu ar ran y wladwriaeth i ardystio bod y llong yn rheoli dŵr balast yn unol â’r Confensiwn ar Reoli Dŵr Balast. I gael tystysgrif, rhaid i’r llong gael cynllun rheoli dŵr balast.

Canllawiau’r Sefydliad Morol Rhyngwladol ar gyfer rheoli biolygredd llongau i leihau trosglwyddo rhywogaethau dyfrol goresgynnol, 2023

Ystyried risgiau biolygredd, a sut y gellir eu lleihau, mor gynnar â chyfnod dylunio ac adeiladu llongau.
Sicrhau defnydd o system wrthlygru briodol – yn seiliedig ar gyngor technegol a chan roi sylw arbennig i ardaloedd anodd eu cyrraedd sydd fwyaf agored i gronni biolygredd.
Datblygu a gweithredu cynllun rheoli biolygredd penodol i’r llong – i gynnwys manylion ardaloedd anodd eu cyrraedd ar y llong, y system wrthlygru mewn defnydd, gweithdrefnau glanhau / cynnal a chadw / atgyweirio, amserlen fonitro ac arolygu, cynllun wrth gefn.
Cynnal monitro ac archwiliadau biolygredd rheolaidd – gan ysgogi camau wrth gefn i leihau’r risg o fiolygredd pan fo angen.
Creu a llenwi llyfr cofnodi biolygredd – yn cynnwys adroddiadau glanhau ac arolygu.

Dyframaethu

Deddf y Môr a Mynediad i’r Arfordir 2009: Yn rheoleiddio gweithgareddau morol, gan gynnwys dyframaethu, ledled y DU. Mae’n darparu fframwaith ar gyfer rheoli’r amgylchedd morol yn gynaliadwy drwy bysgodfeydd a dyframaethu, trwyddedu morol, cynllunio morol, a phwerau cadwraeth.

Deddf Pysgodfeydd Môr (Pysgod Cregyn) 1967: Yn darparu pwerau rheoli pysgodfeydd pysgod cregyn lleol a reolir trwy ddefnyddio gorchmynion pysgodfa unigol a/neu orchmynion rheoleiddio. Mae’r gorchmynion hyn yn rhoi hawliau penodol i reoli pysgodfeydd pysgod cregyn o fewn ardaloedd rhagnodedig, yn aml er mwyn caniatáu rheolaeth a thyfu cynaliadwy.

Gorchymyn Pysgod Cregyn Molysgaidd (Rheoli Dyddodi) 1974: Yn caniatáu i Lywodraeth Cymru reoli dyddodi pysgod cregyn, yn enwedig pan fydd pysgod cregyn yn cael eu symud rhwng gwahanol leoliadau, gan ddarparu mecanwaith ar gyfer lleihau risg y llwybr hwn.

Mae Rheoliadau Iechyd Anifeiliaid Dyfrol (Cymru a Lloegr) 2009 a Rheoliadau Anifeiliaid, Iechyd Anifeiliaid Dyfrol, Rhywogaethau Estron Goresgynnol, Deunydd Lluosogi Planhigion a Hadau (Diwygio) (Ymadael â’r UE) 2020, a reolir ac a orfodir gan yr Arolygiaeth Iechyd Pysgod, yn ei gwneud yn ofynnol i fusnesau cynhyrchu dyframaethu gofrestru a chael eu hawdurdodi i weithredu o fewn amgylcheddau morol a dŵr croyw, yn bennaf i reoli lledaeniad clefydau.

- Er mwyn i fferm pysgod cregyn gael ei hawdurdodi, dylid rhoi Cynllun Mesurau Bioddiogelwch ar waith i reoli lledaeniad clefydau. Mae hwn yn ofyniad safonol o dan Reoliadau Iechyd Anifeiliaid Dyfrol (Cymru a Lloegr) i sicrhau bod risgiau clefydau’n cael eu rheoli. Mae’r rheoliad yn rheoli clefydau pysgod a physgod cregyn; nid yw’n cynnwys unrhyw fesurau penodol i orfodi rheolaeth ar ledaeniad plâu pysgod cregyn, gan gynnwys rhywogaethau estron goresgynnol.

Rheoliadau Rhywogaethau Estron ac Absennol yn Lleol mewn Dyframaethu (Cymru a Lloegr) 2011: Yn gofyn am ddarparu trwyddedau dyframaethu i leihau cyflwyno rhywogaethau estron goresgynnol ar gyfer rhai rhywogaethau dyframaethu a bioddiogelwch i reoli’r llwybr dyframaethu.

Pysgota

Mae’r Cynllun Gweithredu ar gyfer y Llwybr Pysgota ym Mhrydain Fawr yn amlinellu’r polisi a’r camau gweithredu cyffredinol i fynd i’r afael â’r risgiau y mae’r llwybr hwn yn eu peri ar gyfer cyflwyno a lledaenu rhywogaethau estron goresgynnol morol ym Mhrydain Fawr.

Cychod hamdden

Mae’r Cynllun Gweithredu ar gyfer y Llwybr Cychod Hamdden ym Mhrydain Fawr yn amlinellu’r polisi a’r camau gweithredu cyffredinol i fynd i’r afael â’r risgiau y mae’r llwybr hwn yn eu peri ar gyfer cyflwyno a lledaenu rhywogaethau estron goresgynnol morol ym Mhrydain Fawr.

Gweithgareddau Hamdden