Pysgota (ar gwch ac ar y lan)

Mae’r dudalen hon yn esbonio sut y gall pysgota ledaenu rhywogaethau estron goresgynnol, sut mae rhywogaethau estron goresgynnol yn effeithio ar weithgareddau pysgota, y prif rywogaethau risg uchel, a chanllawiau arfer gorau i leihau eu cyflwyniad a’u lledaeniad.

Gallwch ddod o hyd i fanylion llawn a chamau bioddiogelwch a argymhellir yn y Cynllun Gweithredu ar gyfer Llwybr Pysgota yng Nghymru (*Cynllun Gweithredu ar gyfer y Llwybr Pysgota ar y Lan) ac (*Cynllun Gweithredu ar gyfer y Llwybr Pysgota mewn Cwch). *Saesneg yn unig gyda chrynodeb Cymraeg.

Ynglŷn â’r llwybr

Pysgota mewn cwch

Biolygru (neu lygredd biolegol) yw cronni a thyfiant organebau (planhigion, anifeiliaid, bacteria a malurion), gan gynnwys rhywogaethau estron goresgynnol, ar arwynebau tanddwr. Mae organebau biolygru cyffredin yn cynnwys chwistrellau môr, cregyn llong a sbyngau.

Gall rhywogaethau estron goresgynnol ledaenu drwy’r dulliau canlynol:

Biolygredd ar offer pysgota, neu fynd yn sownd yn yr offer (e.e. potiau, rhaffau, rhwydi ac ati)

Biolygredd ar gyrff, arwynebau a chilfachau cychod (e.e. llafnau gwthio cychod, angorau a phibellau)

Taflu sgil-ddal anfrodorol (e.e. pan fydd prosesu ar y gweill)

Delwedd wedi’i chymryd o ganllawiau Ysgrifenyddiaeth Rhywogaethau Estron Prydain Fawr ar gyfer pysgotwyr morol

Gall biolygredd gronni’n gyflym os gadewir cwch yn yr un lle yn y dŵr am wythnosau neu’n hirach. Os caiff y cwch ei symud wedyn neu os yw’n teithio i leoliad gwahanol heb gael ei lanhau yn gyntaf, gall y rhywogaethau sydd wedi cronni ar y cwch ledaenu i’r lleoliad newydd hwn. Mae hyd yn oed cychod â phaent neu orchuddion gwrthlygru mewn perygl o lygredd gan rywogaethau estron goresgynnol oherwydd bod rhai rhywogaethau estron goresgynnol yn gwrthsefyll effeithiau haenau gwrthlygru.

Gall glanhau cychod sydd wedi’u llygru yn y dŵr, neu lanhau ar y lan lle mae malurion yn cael eu golchi’n syth yn ôl i’r môr, ganiatáu i rywogaethau estron goresgynnol oroesi a sefydlu yn yr ardal. Gall darnau gael eu cludo gyda’r llanw a’r ceryntau i ardaloedd newydd.

Gall taflu sgil-ddal anfrodorol i ffwrdd o’r safle y cafodd ei bysgota ohono ledaenu rhywogaethau estron goresgynnol. Er enghraifft, prosesu dalfeydd tra bo’n mynd a thaflu rhywogaethau estron goresgynnol (e.e. yr ewin mochyn) sydd wedi’u codi ynghlwm wrth rywogaethau targed (e.e. cregyn bylchog neu gregyn moch) i’r môr. Gall rhai rhywogaethau estron goresgynnol sy’n sgil-ddal hefyd aros ar y cwch a chael eu hysgubo i ddyfroedd y porthladd glanio pan fydd dec y cwch yn cael ei lanhau. Efallai y bydd y rhywogaethau estron goresgynnol hyn sydd wedi’u taflu yn gallu ymsefydlu yn yr ardal dderbyn, neu gallant gynnwys wyau a larfâu sy’n goroesi, yn tyfu ac yn y pen draw yn ymsefydlu.

Gweler y Cynllun Gweithredu ar gyfer Llwybr Pysgota mewn Cychod am ragor o wybodaeth.

Pysgota ar y lan

Gall rhywogaethau estron goresgynnol ledaenu drwy’r dulliau canlynol:

Mynd yn sownd / ymlynu wrth offer a dillad

Gall offer pysgota (gwialenni, leiniau, rhwydi a chribynnau) a dillad (e.e. esgidiau pysgota ac esgidiau eraill) gael eu gorchuddio â rhywogaethau estron goresgynnol

Gall deunyddiau amsugnol fel rhwydi, dillad a chyfarpar diogelu personol drosglwyddo larfâu, wyau a sborau bach a all oroesi am ddyddiau/wythnosau mewn amodau llaith

Rhywogaethau estron goresgynnol yn tyfu ar offer pysgota llonydd wedi’u trochi

Defnyddio rhywogaethau estron goresgynnol byw (neu rywogaethau estron goresgynnol marw sy’n cario wyau) fel abwyd

Gellir trosglwyddo rhywogaethau estron goresgynnol rhwng lleoliadau, yn enwedig pan ymwelir â sawl safle pysgota o fewn yr un ychydig ddyddiau neu wythnosau. Os defnyddir rhywogaethau estron goresgynnol byw (e.e. yr ewin mochyn) fel abwyd pysgota, mae risg y byddant yn dianc / yn cael eu rhyddhau, neu, os mai dim ond yn ddiweddar y lladdwyd yr abwyd, gallai unrhyw wyau y gallai fod yn eu cario gael eu rhyddhau. Gall organebau hefyd ledaenu yn neu ar y deunyddiau pacio a gludir gydag abwyd – er enghraifft, gall rhywogaethau estron goresgynnol fod ynghlwm wrth wymon neu mewn llaid, gan eu gwneud yn anodd eu gweld.

Gweler y Cynllun Gweithredu ar gyfer Llwybr Pysgota ar y Lan am ragor o wybodaeth.

Sut mae rhywogaethau estron goresgynnol yn effeithio ar weithrediadau pysgota?

Cystadlu am adnoddau:
Gall rhywogaethau estron goresgynnol gystadlu am le a bwyd â rhywogaethau pysgodfeydd brodorol. Gall hyn arwain at ostyngiad yn nifer y pysgod, pysgod cregyn a mwydod abwyd brodorol a gallai arwain at golli busnes i gwmnïau neu berchnogion cychod pysgota.

Mynd yn sownd a llai o fynediad:
Gall rhywogaethau estron goresgynnol gynyddu lefelau sgil-ddalfeydd, mynd yn sownd mewn offer pysgota, a gwneud ardaloedd pysgota yn llai hygyrch. Mae’n hysbys bod crancod manegog Tsieina yn cymryd abwyd o leiniau pysgota, yn ogystal ag ysglyfaethu’n helaeth ar rywogaethau dal targed. abwyd o leiniau pysgota, yn ogystal ag ysglyfaethu’n helaeth ar rywogaethau dal targed.

Mwy o lusgo, rhwystr a difrod i gychod:
Ar gyrff cychod, gall dwyseddau uchel o fiolygredd arwain at fwy o lusgo wrth deithio, sy’n golygu costau tanwydd, glanhau a gwrthlygredd uwch. Gall rhai rhywogaethau estron goresgynnol, fel tiwblynghyren Awstralia, lynu wrth gyrff a rhannau metel o gychod sydd o dan y dŵr ac mae cael gwared â nhw’n gostus ac yn cymryd llawer o amser. Gall cael gwared ar rywogaethau caled sy’n llygru achosi niwed i baent, haenau a’r gorff ei hun.

Costau a chyfyngiadau symud:
Efallai y bydd angen mwy o waith glanhau a chynnal a chadw mewn marinas a harbyrau os oes dwysedd uchel o rywogaethau estron goresgynnol. Gallai hyn arwain at gostau’n cael eu trosglwyddo o reolwyr marinas i berchnogion cychod (e.e. mewn ffioedd docio/angori neu gostau aelodaethau uwch). Gellir gwrthod mynediad i gychod sydd wedi’u llygru’n drwm, gan gyfyngu ar symudiadau.

Clefyd:
Gall rhywogaethau estron goresgynnol ledaenu clefydau i rywogaethau brodorol. Er enghraifft, gall cimwch America gario bacteria sy’n achosi clefyd y gynffon goch (a elwir hefyd yn gaffcemia). Mae’r clefyd hwn yn effeithio’n arbennig ar y cimwch Ewropeaidd brodorol a gall arwain at farwolaethau sylweddol.

Newid i gynefinoedd:
Gall rhywogaethau estron goresgynnol newid cynefinoedd mewn ffyrdd sy’n eu gwneud yn anaddas ar gyfer goroesiad rhywogaethau brodorol. Er enghraifft, gall y chwistrell fôr garped fygu gwelyau graean a ddefnyddir gan rywogaethau pysgod fel y pennog, a all atal dodwy wyau ac yn y pen draw leihau niferoedd yr oedolion.

Pentwr o ewin moch wedi glynu wrth wichiad – Charlotte Colvin

Sargassum - Whitstable 2024 Credit- Andy Riches

Gwymon sargaso yn gorchuddio cawell cimychiaid – Andy Riches

Enghraifft o INNS sy’n berthnasol i bysgota

Ewin mochyn America

(Crepidula fornicata)

Sut maent yn ymledu:

Mae’r rhai ifanc (larfâu) yn nofio yn y dŵr am oddeutu pum wythnos, ac felly gallant gael eu cludo mewn dŵr balast a dŵr gwaelodion llong, yn ogystal â’r dŵr a gaiff ei gludo gyda physgod cregyn a ffermir.

Gall y llanw a cherhyntau gludo’r rhai ifanc (larfâu) hefyd.

Maent yn glynu wrth bysgod cregyn, cychod ac offer pysgota, a phan gaiff y rhain eu symud gall achosi iddynt ymledu.

Cânt eu symud mewn gwaddod wedi’i lusgrwydo.

Cânt eu symud fel abwyd pysgota.

Pam eu bod nhw’n broblem:

Maent yn creu matiau trwchus sy’n mygu rhywogaethau eraill.

Maent yn drech na rhywogaethau cynhenid ac yn eu trechddisodli.

Maent yn newid gwely’r môr ac yn lleihau’r lle sydd ar gael i larfâu pysgod cregyn brodorol ymgartrefu ac i bysgod silio.

I gael rhagor o wybodaeth, gweler Porth Gwybodaeth Ysgrifenyddiaeth Rhywogaethau Estron Prydain Fawr ac Atlas y Rhwydwaith Bioamrywiaeth Cenedlaethol. Mae dolen i’r cynllun gweithredu ar gyfer rhywogaethau i’w chael yma.

–

📸 © Ewin mochyn, Bae Abertawe – Chloe Powell Jennings

Chwistrell fôr garped

(Didemnum vexillum)

Sut maent yn ymledu:

Gallant dorri’n ddarnau a all gael eu cludo gan y llanw a cherhyntau, a all wedyn ailgysylltu ac aildyfu mewn mannau eraill. Gall y darnau hyn oroesi am hyd at 30 diwrnod.

Maent yn glynu wrth gragen cychod, adeiladwaith marina a physgod cregyn a ffermir, a phan gaiff y rhain eu symud gall achosi iddynt ymledu.

Gall darnau oroesi mewn offer a mannau sy’n dal dŵr ar gychod, sy’n golygu y gellir eu cyflwyno i ardaloedd newydd os na chânt eu glanhau’n gywir cyn cael eu defnyddio mewn ardal newydd.

Pam eu bod nhw’n broblem:

Maent yn mygu rhywogaethau brodorol a physgod cregyn a ffermir, gan achosi colled o ran bioamrywiaeth ac elw masnachol.

Maent yn baeddu offer, cychod a seilwaith, sy’n cynyddu costau a’r amser a gymerir i’w glanhau.

Maent yn newid cynefinoedd naturiol gwely’r môr, a all effeithio ar ein rhywogaethau brodorol.

–

📸 © Chwistrell môr Didemnum vexillum – Joe Ironside

Cranc manegog Tsieina

(Eriocheir sinensis)

Sut maent yn ymledu:

Gall crancod benywaidd ddodwy rhwng 250,000 ac 1 miliwn o wyau. Mae’r rhai ifanc sydd newydd ddeor (larfâu) yn arnofio’n rhydd yn y dŵr am hyd at ddau fis cyn iddynt setlo a datblygu i ffurf cranc nodweddiadol.

Gall y rhai ifanc (larfâu) a’r crancod anaeddfed gael eu cludo mewn dŵr balast, dŵr cychod mwd a dŵr gwaelodion llong.

Gall y llanw a cherhyntau gludo’r rhai ifanc (larfâu) hefyd.

Gall crancod anaeddfed guddio ymhlith rhywogaethau baeddu eraill.

Gallant oddef ystod eang o amodau amgylcheddol, gan gynnwys dyfroedd llygredig iawn, sy’n cynyddu nifer y safleoedd posibl iddynt eu cytrefu.

Gallant hefyd deithio pellteroedd hir (cofnodwyd pellteroedd o hyd at 1,500 cilometr) ar eu pennau eu hunain, a gallant ddringo rhwystrau.

Pam eu bod nhw’n broblem:

Maent yn turio o dan lannau afonydd, gan achosi erydu a chynyddu’r risg o lifogydd.

Maent yn cystadlu â rhywogaethau brodorol ac yn eu bwyta.

Maent yn achosi problemau i bysgodfeydd trwy niweidio rhwydi a bwyta’r ddalfa.

Maent yn rhwystro pibellau ac yn difrodi seilwaith.

Mae crancod yn treulio rhwng dwy a phum mlynedd mewn dŵr croyw, ac yn mudo i amgylcheddau aberol a morol yn yr hydref i fridio. Unwaith y bydd y rhai ifanc (larfâu) yn dechrau datblygu’n grancod anaeddfed, maent yn mudo’n ôl i fyny’r afon, gan gyrraedd dŵr croyw yn oedolion. Mae’r ffaith eu bod yn mynd drwy wahanol gyfnodau bywyd sydd yn gofyn am ddŵr croyw a dŵr môr, er mwyn cwblhau eu cylch bywyd, yn golygu y gallant effeithio ar lawer o wahanol rywogaethau a chynefinoedd sy’n agored i niwed.

–

📸 © Cranc manegog Tsieina – Chloe Powell Jennings

Tiwblynghyren Awstralia

(Ficopomatus enigmaticus)

Sut maent yn ymledu:

Mae’r rhai ifanc (larfâu) yn arnofio’n rhydd yn y dŵr am hyd at dri mis, ac felly gallant gael eu cludo mewn dŵr balast a dŵr gwaelodion llong yn ystod yr amser hwn.

Mae’r oedolion yn glynu wrth gragen cychod, offer, strwythurau a physgod cregyn, a phan gaiff y rhain eu symud gall achosi iddynt ymledu.

Maent yn gallu goddef ystod eang o amgylcheddau, gan gynnwys ardaloedd lle mae mewnbwn mawr o ddŵr croyw, megis marinâu.

Gall y llanw a cherhyntau gludo’r rhai ifanc (larfâu) hefyd.

Pam eu bod nhw’n broblem:

Gall twf trwchus ffurfio strwythurau mawr sy’n ymdebygu i greigres sy’n newid cynefinoedd.

Maent yn rhwystro pibellau ac yn baeddu cychod, offer a strwythurau, gan achosi’r angen am waith cynnal a chadw a glanhau costus.

Gall baeddu drwg fod yn ddigon trwm i suddo badbontydd a chychod bychain.

Maent yn trechddisodli rhywogaethau brodorol.

Maent yn gwrthsefyll paent rhag tyfiant, sy’n ei gwneud yn anodd i’w hatal rhag glynu wrth gychod.

–

📸 © Tiwblynghyren Awstralia – Paul Brazier, Cyfoeth Naturiol Cymru

Gwymon sargaso

(Sargassum muticum)

Sut maent yn ymledu:

Gallant dorri’n ddarnau a all oroesi am hyd at dri mis.

Gall darnau oroesi mewn offer a mannau sy’n dal dŵr ar gychod, sy’n golygu y gellir eu cyflwyno i ardaloedd newydd os na chânt eu glanhau’n gywir cyn cael eu defnyddio mewn ardal newydd.

Gall edefynnau a darnau fynd yn sownd mewn propelorau ac offer eraill.

Gall y llanw a cherhyntau gludo darnau hefyd.

Pam eu bod nhw’n broblem:

Maent yn ffurfio matiau arnofiol mawr sy’n rhwystro dyfrffyrdd ac yn gorchuddio traethau.

Gallant fynd yn sownd mewn propelorau ac offer pysgota, gan achosi niwsans i’r defnyddiwr a chreu difrod i offer.

Maent yn gorchuddio gwymon brodorol a chynefinoedd pwysig fel morwellt ac yn eu trechddisodli.

I gael rhagor o wybodaeth, gweler Porth Gwybodaeth Ysgrifenyddiaeth Rhywogaethau Estron Prydain Fawr ac Atlas y Rhwydwaith Bioamrywiaeth Cenedlaethol.

–

Cragen foch rapa wythiennol

(Rapana venosa)

Rhywogaethau ar y Gorwel

Sut maent yn ymledu:

Mae’r rhai ifanc (larfâu) yn arnofio’n rhydd yn y dŵr rhwng 24 a 80 diwrnod, ac felly gallant gael eu cludo mewn dŵr balast a dŵr gwaelodion llong, yn ogystal â’r dŵr a gaiff ei gludo gyda physgod cregyn a ffermir.

Gall y llanw a cherhyntau gludo’r rhai ifanc (larfâu) hefyd.

Pam eu bod nhw’n broblem:

Maent yn ysglyfaethwyr barus ac yn bwyta wystrys a chregyn gleision, a physgod cregyn brodorol eraill.

Gallant achosi difrod economaidd sylweddol i ddiwydiannau pysgod cregyn.

I gael rhagor o wybodaeth, gweler Porth Gwybodaeth Ysgrifenyddiaeth Rhywogaethau Estron Prydain Fawr ac Atlas y Rhwydwaith Bioamrywiaeth Cenedlaethol.

–

Gwychiad coliog America a Japan

(Urosalpinx cinerea; Ocinebrellus inornatus)

Rhywogaethau ar y Gorwel

Sut maent yn ymledu:

Mae’r wyau a’r pysgod ifanc yn glynu wrth bysgod cregyn a gallant gael eu symud gyda’r stoc i safle newydd.

Gan nad oes cyfnod larfa, bychan yw’r ymlediad ar gerhyntau a’r llanw.

Pam eu bod nhw’n broblem:

Maent yn ysglyfaethwyr barus ac yn bwyta wystrys a chregyn gleision, a physgod cregyn brodorol eraill.

Gallant achosi difrod economaidd sylweddol i ddiwydiannau pysgod cregyn.

I gael rhagor o wybodaeth am wychiad coliog America, gweler Porth Gwybodaeth Ysgrifenyddiaeth Rhywogaethau Estron Prydain Fawr ac Atlas y Rhwydwaith Bioamrywiaeth Cenedlaethol.. I gael rhagor o wybodaeth am wychiad coliog Japan, gweler Porth Gwybodaeth Ysgrifenyddiaeth Rhywogaethau Estron Prydain Fawr ac Atlas y Rhwydwaith Bioamrywiaeth Cenedlaethol. . Mae dolen i’r cynllun gweithredu ar gyfer rhywogaethau i’w chael yma.

–

Gweler y dudalen polisi a deddfwriaeth am wybodaeth am rywogaethau estron goresgynnol, llwybrau ar eu cyfer a’r gyfraith.

Arfer gorau ar gyfer pysgotwyr masnachol:

✅ Peidiwch â defnyddio rhywogaethau estron fel abwyd.

✅ Peidiwch â thaflu dal diangen yn ôl i’r môr i ffwrdd o’r man lle cafodd ei ddal (e.e. wrth lanhau deciau wrth deithio). Os amheuir bod rhywogaeth estron oresgynnol o fewn y dal diangen, dylid ei gwaredu’n briodol ar y tir.

✅ Gwnewch yn siŵr nad yw rhwydi, potiau wedi torri na malurion eraill yn cael eu taflu na’u gadael yn y dŵr gan y gall hyn hwyluso cludo rhywogaethau estron goresgynnol. Gwaredwch yr offer hyn yn briodol ar dir.

✅ Golchwch offer i’r un corff dŵr neu eu golchi ymhell o ymyl y dŵr. Er enghraifft, os ydych chi’n tynnu ac yn glanhau’ch rheseli swbliau, dylid eu golchi yn yr ardal y cawsant eu tynnu ohoni neu ar y lan i ffwrdd o ymyl y dŵr lle na all unrhyw weddillion ddychwelyd i’r môr.

✅ Defnyddiwch naill ai gyfleuster golchi casglu gwastraff pan fydd eich cwch yn cael ei dynnu allan neu olchi eich cwch mor bell o ymyl y dŵr ag y gallwch, ymhell uwchben llinell y llanw uchel, a gwneud yn siŵr nad yw dŵr gwastraff a malurion yn mynd yn ôl i’r môr.

Arfer gorau i bysgotwyr:

✅ Peidiwch â defnyddio rhywogaethau estron fel abwyd.

✅ Gwnewch yn siŵr fod yr holl offer a dillad yn cael eu glanhau a’u sychu cyn ac ar ôl eu defnyddio

✅ Os yw offer yn cael eu defnyddio dramor, dylid gwneud yn siŵr eu bod yn lân ac yn sych cyn teithio rhwng lleoliadau

Gweler Cynllun Gweithredu Bioddiogelwch Morol Cymru am wybodaeth am y saith prif faes bioddiogelwch sy’n cwmpasu pob llwybr ym moroedd Cymru. Cliciwch yma am ddolenni ac adnoddaudefnyddiol.